Voor mensen zonder werkende baarmoeder is draagmoederschap vaak de enige weg naar een kind met een genetische band. Toch bestaat er in Nederland nog geen wet die vastlegt wie vanaf de geboorte de ouders zijn. Dat gaat veranderen: eind dit jaar behandelt de Tweede Kamer een wetsvoorstel dat draagmoederschap voor het eerst een eigen wettelijk kader geeft. Tijd om op een rij te zetten wat draagmoederschap precies inhoudt, hoe het traject verloopt en wat er straks anders wordt.
Wat is draagmoederschap
Bij draagmoederschap draagt en baart een vrouw een kind met de bedoeling dat andere mensen, de wensouders, na de geboorte de opvoeding en het ouderschap op zich nemen. Die wensouders kunnen een stel zijn of een alleenstaande, met of zonder eigen genetisch materiaal. De draagmoeder wil doorgaans niets liever dan iemand anders helpen aan een kind, zonder zelf de bedoeling te hebben het op te voeden.
Draagmoederschap komt in Nederland al decennia voor, maar altijd binnen een juridisch grijs gebied. Er is geen verbod, en ook geen duidelijke regeling. Wie ermee te maken krijgt, moet het traject dus zelf uitstippelen met hulp van artsen, advocaten en soms een bemiddelaar.
Twee vormen: met of zonder eigen eicel
Er bestaan grofweg twee vormen van draagmoederschap, en het verschil zit in de vraag van wie de eicel afkomstig is.
Bij hoogtechnologisch draagmoederschap wordt een embryo gemaakt met een eicel van de wensmoeder of een eiceldonor, bevrucht met zaad van de wensvader of een zaaddonor. Dat embryo wordt via IVF in de baarmoeder van de draagmoeder geplaatst. Zij draagt en baart het kind, maar is er genetisch geen ouder van.
Bij laagtechnologisch draagmoederschap, ook wel traditioneel draagmoederschap genoemd, gebruikt de draagmoeder haar eigen eicel. De bevruchting gebeurt met zaad van de wensvader, vaak via zelfinseminatie. In dat geval is de draagmoeder wél de genetische moeder van het kind, wat het traject emotioneel en juridisch complexer maakt.
De meeste trajecten in Nederland verlopen hoogtechnologisch, mede omdat een genetische band tussen draagmoeder en kind achteraf tot moeilijker vraagstukken kan leiden.
Altruïstisch versus commercieel
Een tweede onderscheid gaat over geld. Bij altruïstisch draagmoederschap krijgt de draagmoeder alleen een vergoeding voor de kosten die ze daadwerkelijk maakt, zoals reiskosten, medische controles of verlies aan inkomsten. Bij commercieel draagmoederschap krijgt ze daarnaast een bedrag dat verder gaat dan onkosten.
In Nederland is commercieel draagmoederschap niet expliciet bij wet verboden, maar het bemiddelen ervoor en het openlijk werven van draagmoeders liggen wel strafrechtelijk gevoelig. In landen als delen van de Verenigde Staten, Oekraïne, Georgië en Kenia is commercieel draagmoederschap wel toegestaan, en kiezen vrouwen er soms voor vanwege het inkomen dat het oplevert. Wie in het buitenland een traject start, moet er rekening mee houden dat het kind daarna niet automatisch een Nederlands paspoort krijgt en dat de erkenning van het ouderschap hier apart geregeld moet worden.
Wie zijn er allemaal bij betrokken
Een draagmoederschapstraject bestaat zelden uit twee partijen. Meestal zijn betrokken: de wensouder of wensouders, de draagmoeder en eventueel haar partner, en soms een eicel- of zaaddonor met eventuele partner. Elke partij heeft eigen belangen, eigen zorgen en eigen juridische positie, en dat maakt goede afspraken vooraf onmisbaar.
Waarom mensen voor draagmoederschap kiezen
Wensouders komen vaak bij draagmoederschap terecht nadat andere wegen naar een kind zijn afgesloten. Denk aan het ontbreken van een baarmoeder, een aandoening waardoor zwanger worden gevaarlijk is, of herhaalde mislukte pogingen via IVF. Voor stellen van gelijk geslacht of alleenstaanden met kinderwens is draagmoederschap soms de enige route naar een kind met een genetische link.
Draagmoeders zelf noemen vaak compassie als drijfveer: ze willen iemand helpen die zelf geen kans heeft op een zwangerschap. Veel van hen hebben zelf al kinderen en weten hoe waardevol ouderschap is, wat hen het gevoel geeft iets terug te kunnen doen.
Hoe het traject in de praktijk verloopt
Een gemiddeld draagmoederschapstraject volgt ruwweg deze stappen.
- Oriëntatie en kennismaking. Wensouders en draagmoeder vinden elkaar, via het eigen netwerk, een stichting of een gespecialiseerd platform, en toetsen of de klik en de verwachtingen overeenkomen.
- Medische en psychologische screening. Een fertiliteitskliniek beoordeelt of de draagmoeder medisch geschikt is en betrekt vaak ook een psycholoog om de impact op alle partijen te bespreken.
- Juridisch advies, ruim voor de zwangerschap. Een gespecialiseerde advocaat legt uit wat er allemaal geregeld moet worden en stelt samen met betrokkenen een draagmoederovereenkomst op.
- De medische behandeling. Bij hoogtechnologisch draagmoederschap volgt IVF met het embryo van de wensouders of donoren; bij laagtechnologisch draagmoederschap volgt inseminatie.
- Zwangerschap en bevalling. De draagmoeder doorloopt de zwangerschap zoals elke andere, met controles en begeleiding, en bevalt van het kind.
- Juridische overdracht na de geboorte. Omdat de draagmoeder bij de wet de moeder is, moeten de wensouders na de bevalling via de rechter het ouderschap overnemen.
De juridische situatie op dit moment
Op dit moment regelt de Nederlandse wet niets specifiek over draagmoederschap. De vrouw die het kind baart, is automatisch de juridische moeder, ook als het kind genetisch niet van haar is. Is zij getrouwd of heeft zij een geregistreerd partnerschap, dan wordt haar partner er vaak ook automatisch juridisch ouder van.
Wensouders moeten na de geboorte dus zelf actie ondernemen om juridisch ouder te worden, bijvoorbeeld via adoptie of erkenning, met toestemming van de draagmoeder. Is het kind jonger dan zes maanden, dan is daarnaast vaak toestemming van de Raad voor de Kinderbescherming nodig voordat het bij de wensouders in huis mag komen. Die stap vervalt als een wensouder al juridisch ouder is of naaste familie van het kind.
Wat er verandert met de nieuwe wet
Het wetsvoorstel Wet kind, draagmoederschap en afstamming moet aan deze juridische onzekerheid een einde maken. De kern: een rechter kan voortaan al vóór de conceptie toestemming geven, waarna de wensouders vanaf de geboorte direct de juridische ouders zijn, zonder de huidige procedure achteraf.
Het voorstel introduceert daarnaast een aantal minimumvoorwaarden voor wat de wetgever "verantwoord draagmoederschap" noemt. Zo moeten gegevens over de afstamming worden bewaard, zodat het kind later kan achterhalen waar het vandaan komt. Ook moeten draagmoeder en wensouders aantoonbaar vrijwillig meedoen en zich bewust zijn van de impact van het traject. Verder komt er een regeling voor de erkenning van draagmoederschap dat in het buitenland heeft plaatsgevonden, en wordt wensouderschapsverlof mogelijk gemaakt.
Niet iedereen is enthousiast. Critici vrezen dat een wettelijk kader juist ruimte biedt voor bemiddelingsbureaus en advertenties, en dat dit op termijn kwetsbare vrouwen onder financiële druk kan zetten om draagmoeder te worden. Voorstanders wijzen erop dat de huidige situatie, zonder enige regeling, kinderen, draagmoeders en wensouders juist onbeschermd laat.
De plenaire behandeling van het wetsvoorstel staat gepland voor oktober 2026. Tot de wet daadwerkelijk is aangenomen, blijft de huidige, ongeregelde situatie van kracht.
Wat kost een traject
De kosten van draagmoederschap lopen sterk uiteen en hangen af van het land, de kliniek en de vorm van het traject. In Nederland gaat het vooral om medische kosten voor de IVF-behandeling, honoraria voor juridisch advies en een onkostenvergoeding voor de draagmoeder. In landen waar commercieel draagmoederschap is toegestaan, liggen de totale kosten doorgaans aanzienlijk hoger, mede door bemiddelingskosten en een vergoeding die verder gaat dan gemaakte onkosten. Wie een traject overweegt, doet er goed aan om vooraf een compleet kostenoverzicht op te vragen bij de betrokken kliniek of advocaat, in plaats van af te gaan op losse schattingen.
Wat het betekent voor het kind
Bij alle aandacht voor wensouders en draagmoeder verdient het kind zelf een plek in het verhaal. Onderzoek en beleid rond draagmoederschap leggen steeds meer nadruk op het recht van het kind om zijn of haar afstammingsgeschiedenis te kennen. Dat recht staat ook in het Verdrag inzake de rechten van het kind. Daarom is het bewaren van gegevens over eventuele donoren en de draagmoeder niet alleen een juridisch detail, maar een voorwaarde om het kind later een compleet beeld van zijn ontstaan te kunnen geven.
Veelgestelde vragen over draagmoederschap
Is draagmoederschap legaal in Nederland? Ja. Draagmoederschap is toegestaan, maar niet apart geregeld in de wet. Bemiddeling en werving liggen wel gevoelig, en commercieel draagmoederschap wordt afgeraden.
Word je automatisch juridisch ouder na draagmoederschap? Nee. De draagmoeder is bij de geboorte de juridische moeder. Wensouders moeten na de bevalling zelf stappen zetten om het ouderschap over te nemen.
Krijgt het kind automatisch een Nederlands paspoort? Alleen als minstens één wensouder de Nederlandse nationaliteit heeft en juridisch ouder is. Bij een buitenlands traject kan dit extra stappen vergen.
Kan een draagmoeder het kind toch houden? Juridisch is de draagmoeder de moeder tot het ouderschap is overgedragen. In de praktijk gebeurt dit zelden, maar het is precies een van de redenen waarom de nieuwe wet vooraf duidelijkheid wil scheppen.
Wat verandert de nieuwe wet concreet? Wensouders kunnen straks al vóór de geboorte via de rechter juridisch ouder worden, in plaats van pas na een procedure achteraf.
Draagmoederschap blijft een ingrijpend en persoonlijk traject, met impact op wensouders, draagmoeder en kind. De komende wet verandert niets aan die impact, maar geeft alle betrokkenen wel voor het eerst een duidelijk juridisch kader om op terug te vallen.
